• syrizalondonbranch

Ουγγαρία: το μοντέλο της ανελεύθερης δημοκρατίας

Της Ιφιγένειας Μουμτζή*

Η επικράτηση του ακροδεξιού λαϊκισμού εξελίσσεται εδώ και εννέα χρόνια στην Ουγγαρία. Ο κίνδυνος από τον εξτρεμισμό βρίσκεται ήδη στην εξουσία και διαφθείρει τη δημοκρατία με «δημοκρατικά» μέσα. Στην κυβέρνηση του Fidesz με επικεφαλής τον Βίκτορ Όρμπαν η ξενοφοβική ρητορική μεταφράστηκε σε νομοθεσίες, ο λαϊκισμός σε διάβρωση των θεσμών και η απειλή της λαϊκής Ακροδεξιάς σε επίσημο καθεστώς.

Υβρίδιο δημοκρατίας και ολοκληρωτισμού

Το ουγγρικό πολίτευμα βρίσκεται μεταξύ της δημοκρατίας και του ολοκληρωτισμού: Πρόκειται για μια ανελεύθερη δημοκρατία. Στην Ουγγαρία παρατηρούμε ένα μοντέλο υβριδικού καθεστώτος, που θα ζήλευε ο κάθε ακροδεξιός λαϊκιστής. Οι εκλογές διεξάγονται με μονόπλευρη προεκλογική εκστρατεία, τα ΜΜΕ είναι ανελεύθερα και οι πολιτικές ελευθερίες (όπως η ελευθερία λόγου, θρησκείας, συνεταιρισμού) μειώνονται μήνα με τον μήνα. Η ουγγρική κυβέρνηση, κατέχοντας τα δύο τρίτα της πλειοψηφίας στη Βουλή, καταργεί τον διαχωρισμό των τριών ανεξάρτητων εξουσιών και τις συγκεντρώνει σε μία υπερ-κυβερνητική εξουσία. Η λαϊκή υποστήριξη είναι αποτέλεσμα της εθνικιστικής λαϊκιστικής πολιτικής, αλλά και της αδυναμίας της αντιπολίτευσης να συσπειρωθεί εναντίον του Fidesz.

Επιτιθέμενο στις αδυναμίες της κυβέρνησης των Σοσιαλιστών, το Fidesz κέρδισε το 2010 τη συντριπτική λαϊκή έγκριση εξασφαλίζοντας και το εισιτήριο για την υπονόμευση των δημοκρατικών θεσμών. Το 2013 το Fidesz προέβη στην τέταρτη τροπολογία του συντάγματος (και τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου στην πέμπτη) αλλάζοντας ριζικά τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος. Υπονόμευσε τη δύναμη του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ακυρώνοντας τις αποφάσεις του που αφορούσαν την περίοδο 1949-2012, περιορίζοντας την επιρροή του μόνο στον έλεγχο των διαδικασιών ψήφισης νόμων (και όχι στο περιεχόμενό τους), αφαιρώντας ταυτόχρονα τη δυνατότητά του να ακυρώνει νόμους φορολογικού και δημοσιονομικού ενδιαφέροντος, αν αυτοί έχουν εγκριθεί από τα δύο τρίτα της Βουλής (τα οποία ελέγχει το Fidesz).

Τον Δεκέμβριο του 2018, μαζί με την ψήφιση του «νόμου σκλαβιάς» (υπερωριακή εργασία έως και 400 ώρες, που μπορεί να παραμείνει απλήρωτη μέχρι και τρία χρόνια), η ουγγρική κυβέρνηση ψήφισε νόμο που επιτρέπει την ίδρυση νέων δικαστηρίων τα οποία θα εξετάζουν διοικητικά θέματα και θα ελέγχονται απευθείας από τον υπουργό Δικαιοσύνης επιτρέποντας την παρέμβαση της κυβέρνησης στη δικαστική εξουσία.

Οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις έχουν υπονομεύσει το κράτος δικαίου, τον διαχωρισμό των εξουσιών και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης: ο Όρμπαν έχει νομιμοποιήσει την αντιδημοκρατική του πολιτική.

Λαϊκιστικές μέθοδοι

Παρ' όλα αυτά, το Fidesz χρειάστηκε μια ένεση λαϊκής υποστήριξης για να διατηρηθεί στην εξουσία και στράφηκε σε λαϊκιστικές μεθόδους. Έτσι, με τη δημαγωγική του πολιτική βρίσκει αποδιοπομπαίους τράγους -στην περίπτωση της Ουγγαρίας τους πρόσφυγες και την Ευρωπαϊκή Ένωση- για να αιτιολογήσει ανεπίλυτα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα και να στρέψει την κοινή γνώμη προς όφελος της κυβέρνησης. Μετά από ξενοφοβικές και ευρωσκεπτικιστικές εκστρατείες, το Fidesz έχει επιβάλει τη λαϊκή νοοτροπία του «κινδύνου» που επιφέρουν οι προσφυγικές ροές. Ο Τζορτζ Σόρος, ιδεολογικά αντιτασσόμενος στο Fidesz και εξυπηρετώντας τα συμφέροντά του ως επενδυτή, χρηματοδοτεί ΜΚΟ για ζητήματα δικαιοσύνης, προσφύγων, εκπαίδευσης και ανεξάρτητου Τύπου μέσω του ιδρύματός του Open Society Foundation.

Η απάντηση της κυβέρνησης Όρμπαν ήταν η ποινικοποίηση της παροχής βοήθειας σε αιτούντες άσυλο από πολίτες και ΜΚΟ και η προστασία των ουγγροσερβικών συνόρων από τον «κίνδυνο» των προσφύγων. Με τη νομοθεσία «Stop Soros» η κυβέρνηση Fidesz υποστηρίζει πως αποτρέπει τη «διαφθορά του ουγγρικού έθνους» με την είσοδο προσφύγων και μεταναστών που δήθεν επιθυμεί ο δισεκατομμυριούχος επενδυτής. Παράλληλα, το Fidesz κατηγορεί την Ευρωπαϊκή Ένωση για την πρόταση ανακατανομής και μετεγκατάστασης των προσφύγων στα κράτη - μέλη της Ε.Ε. (με σχετικό δημοψήφισμα το 2016 που είχε 44% συμμετοχή του εκλογικού σώματος και κρίθηκε άκυρο). Θεωρεί πως αυτή η πρόταση υπονομεύει την εθνική κυριαρχία της Ουγγαρίας θρέφοντας την ουγγρική κοινωνία με ακρο-συντηρητικές ιδέες στο εσωτερικό και θεωρώντας τα κράτη περισσότερο ως ανταγωνιστές παρά ως συνεργάτες στην ευρωπαϊκή και διεθνή σκακιέρα. Αυτή η ρητορική έχει απήχηση στα λαϊκά στρώματα καθώς «αιτιολογεί» την υπάρχουσα δυσμενή κατάσταση αποδίδοντας ευθύνες στον «εχθρό» (Σόρος), τους πρόσφυγες και την Ε.Ε., από τα οποία ο εθνικιστής Όρμπαν θα σώσει την Ουγγαρία.

Η δημοτικότητά του δεν αιτιολογείται μόνο από τη λαϊκιστική του ρητορική. Ο Όρμπαν έχει φροντίσει ώστε ο Τύπος να προπαγανδίζει αποκλειστικά υπέρ της κυβέρνησής του. Το Fidesz από την εκλογή του το 2010 έχει κυριαρχήσει στα ιδιωτικά και κρατικά ΜΜΕ. Μεγιστάνες φίλοι του Όρμπαν (π.χ. ο παραγωγός στο Χόλιγουντ Andy Vajna) έχουν αγοράσει 20 τηλεοπτικά κανάλια, 11 ραδιοφωνικούς σταθμούς και 500 διαδικτυακές σελίδες και εφημερίδες. Παράλληλα η κυβέρνηση ίδρυσε το MTVA, έναν οργανισμό που συγκεντρώνει και επιβλέπει τα κρατικά ΜΜΕ (για να ελέγχει αποτελεσματικότερα τους προπαγανδιστικούς μηχανισμούς).

Τα fake news στην εποχή της μετα-αλήθειας και η προβολή συγκεκριμένων ειδήσεων έναντι άλλων, σε συνδυασμό με την πολιτικά μονόπλευρη ενημέρωση, γεννά ψηφοφόρους υπέρ του Fidesz που υποστηρίζουν θερμά τον Όρμπαν. Ίσως θα έπρεπε να αποδοθούν ευθύνες και στην αδράνεια και αναποτελεσματικότητα των κεντροαριστερών κομμάτων να συσπειρωθούν κατά της Ακροδεξιάς.

Καθεστώς διαπλοκής

Επιπλέον η διαφθορά δεν περιορίζεται σε αυτή των δημοκρατικών θεσμών. Ο Όρμπαν έχει δημιουργήσει ένα καθεστώς διαπλοκής που συμφέρει τους «αυτοδημιούργητους» εκατομμυριούχους επιχειρηματίες φίλους του. Οι δημόσιοι διαγωνισμοί για έργα χρηματοδοτούμενα από το κράτος και την Ε.Ε. αποδίδονται με αδιαφανείς διαδικασίες σε επενδύσεις φίλων (π.χ. η ανοικοδόμηση σταδίου στη γενέτειρα πόλη του Όρμπαν, Felcust, με πληθυσμό 1.600 κατοίκων, έκανε τον παιδικό του φίλο και δήμαρχο της πόλης τον πέμπτο πλουσιότερο άντρα στην Ουγγαρία). Πρόκειται για μια παράδοξη πολιτική καθώς ο Όρμπαν αντιτάσσεται στην Ε.Ε. με σκοπό να ποτίσει τις μάζες με εθνικιστικές αντιλήψεις όσο οι φιλικά προσκείμενοι μεγιστάνες πλουτίζουν, μερικώς, από ευρωπαϊκά κονδύλια.

Το Ευρωκοινοβούλιο δεν παρέμεινε αδρανές στην υπονόμευση των ευρωπαϊκών αξιών. Τον Σεπτέμβριο του 2018 το Ευρωκοινοβούλιο ενεργοποίησε το άρθρο 7 της Συνθήκης της Ε.Ε. (TEU 2007) για την πιθανή επιβολή κυρώσεων στην Ουγγαρία (όπως την αφαίρεση του δικαιώματος της ψήφου και της εκπροσώπησης στην Ε.Ε.).

Η Ε.Ε. των δημοκρατικών θεσμών, της ελευθερίας λόγου, του κράτους δικαίου και της αλληλεγγύης τίθεται σε κίνδυνο με την εξάπλωση της δημοτικότητας κομμάτων σαν το Fidesz. Ο Όρμπαν, η Λεπέν, ο Σαλβίνι και η ευρωπαϊκή ακροδεξιά παραμονεύουν. Παράλληλα, με αφορμή τον «νόμο σκλαβιάς», παρά την κατακερματισμένη ουγγρική Αριστερά και την έλλειψη ενός ηγέτη που θα αντιταχθεί στον Όρμπαν, ο ουγγρικός λαός έδειξε μια κινητοποίηση και συσπείρωση κατά του Fidesz διαδηλώνοντας στη Βουδαπέστη, πιθανώς προμηνύοντας κάποια προοδευτική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό.

Η κατάσταση στην Ουγγαρία αποτελεί ένα παράδειγμα προς αποφυγήν και μια υπενθύμιση των κινδύνων που επιφέρει ο ακροδεξιός λαϊκισμός για όταν έρθει η ώρα της κάλπης τον Μάιο. Οι δημοκρατικές και αριστερές φωνές ανά την Ευρώπη οφείλουμε να μην επιτρέψουμε στη Γηραιά Ήπειρο να οδεύσει προς το ίδιο λάθος για δεύτερη φορά.

* Η Ιφιγένεια Μουμτζή είναι φοιτήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Φιλοσοφίας, μέλος της Νεολαίας ΣΥΡΙΖΑ


1 view

Recent Posts

See All